HAKEM HEYETLERİ NEDİR? NE DEĞİLDİR? 

Verdiği kararların çok önemli bir kısmı, niteliği itibariyle mahkeme kararı olan ve mahkeme kararları gibi icra edilebilme özelliği olan hakem heyetlerinin durumu kamuoyunda yeterince bilinmiyor.

Herkes bir şeyler söyleyip geçiyor. Birisi tutuyor hakem heyetlerinin kararlarının yaptırım gücü yok diyor, diğeri hakemdir mahkeme değildir diyor. Cehaletten mi ileri gelmektedir veya daha kötüsü olan önemine inanılmamakta mıdır bilinmez ama kamuoyu ciddi bilgi kirliliği altındadır. Sonuç şu; konu hakkında kamuoyunun ve tüketicinin zihni karışıktır. 

Yapısı

Tüketici Sorunları Hakem Heyetleri; bugün tüm il ve ilçelerde faaliyet gösteren, yasalarla kurulmuş bağımsız kuruluşlardır. Her ne kadar isminde hakem geçse de bir uzlaşma kurumu değildir. Belirlenmiş yasal prosedürü takip ederek bir karar verir ve bu kararının da bir yaptırımı vardır. Hakem Heyetleri; İl ise Vali, ilçe ise Kaymakam veya görevlendireceği bir memurun başkanlığında, İl veya İlçenin Belediye Başkanı veya görevlendireceği bir memur, Barodan bir Avukat, Esnaf veya ticaret odasından ve Tüketici Örgütlerinden bir üye olmak üzere toplam beş üyeden oluşur, bu üyelerin de bazı şartları taşıması gerekir. 

Çalışma Yöntemi 

Bu beş üye; ayda en az iki defa toplanarak, tüketicilerden gelen şikayetleri değerlendirir. Yasal koşulları taşıyıp taşımadıklarını inceleler. Eğer şikayet usule uygunsa, esasına geçilir. Şikayet edilen firma veya şahsın savunmasını alır, işin niteliğine göre bilirkişiden rapor ister ve en nihayetinde -burası çok önemli- üç ay içerisinde bir karar verir. Öyle yıl veya yıllarca sürmez.  

Kararlarının sınırı ve gücü 

Verdiği bu kararların; 2009 yılı itibariyle, 936,97 YTL’ye kadar olanları mahkeme kararı niteliğindedir. Bu miktarın üzerinde ise verdiği kararlar, mahkemeler nazarında kesin delil gibi önemli bir vasfa sahiptir. Her yıl değişen bu miktarlara kadar olan şikayetler görev alanlarındadır.  Mahkemeye bu miktarın altında bir bedel için başvurursanız, mahkeme size Tüketici Sorunları Hakem Heyeti görevli olduğu için, şikayetinizi geri çevirir ve görevsizlik kararı verir. Boş yere zaman ve para kaybetmiş olursunuz. Yargının içinde böyle bir konumu vardır.  

Nereye başvuracak, ne kadar ödeyecek? 

Bir başka ve önemli özelliği ise; şikayetlerinizden hiçbir harç, resim, posta gideri vs… adlar altında da olsa ücret alınmamasıdır. Başvurular tamamen ücretsizdir. Diğer yandan başvuracağınız hakem heyeti, oturduğunuz il veya ilçenin valilik veya kaymakamlıklarında yer alır, buralara başvurulabilmektedir. Hukukçular iyi bilir, bu şikayetçi için önemli bir kolaylıktır. Normal davalarda yetki unsuru ciddi bir sorundur. 

Kararlarına karşı itiraz yolu var mıdır? 

Hakem heyetlerinin vermiş olduğu kararlara karşı itiraz hakkı elbette mevcut. Kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde Tüketici Mahkemesine itiraz edilebiliyor. İtiraza dair verilen karar, hukuk dilinde nihai dediğimiz, kesin karar oluyor ve yargı yolu tüketilmiş oluyor.  Normal adli yargının temyiz mercii nasıl Yargıtay, idari yargının da Danıştay ise, Tüketici Sorunları Hakem Heyetlerinin de bir üst mercii Tüketici Mahkemeleri oluyor yani.  

Verilen kararlar başkaları için de emsal olur mu?

Yargıtay’dan çıkan kararlar aynı nitelikteki davalar için emsal oluşturuyorsa, Tüketici Mahkemelerince, Tüketici Sorunları Hakem Heyetleri Kararlarıyla ilgili verdiği kararlar da, bu heyetlerde emsal karar olarak değerlendiriliyor. Tabii niteliği ve konusu aynı olmak kaydı ve şartı ile.  

Sonuç

Önemli bir yargılama görevi gören ve yargının iş yükünü azaltan, tüketicinin işini de kolaylaştıran bu heyetler; eksikliklerine, altyapı yetersizliklerine, kendi içinde yaşadığı ve yansıtamadığı onca sorununa rağmen, gönüllülük esasının, sivil ve kamunun ortak girişiminin ve özverili yaklaşımın zaferini ortaya koymaktadır ve iyi yoldadır.